Anemia z niedoboru żelaza w trakcie ciąży oraz karmienia – dietoterapia

Anemia z niedoboru żelaza w trakcie ciąży oraz karmienia – dietoterapia

        Żelazo jest pierwiastkiem regulującym szereg istotnych funkcji dla rozwijającego się płodu. W ciele człowieka odpowiada ono przede wszystkim za procesy oddychania tkankowego oraz tworzenie nowych komórek, zwykle kojarzymy ten pierwiastek z prawidłowym funkcjonowaniem czerwonych krwinek czy detoksykacją szkodliwych substancji w wątrobie. We wzrastającym organizmie zapotrzebowanie na żelazo jest zwiększone, ponadto rozwijający się płód gromadzi dość spore pokłady żelaza – wystarczają one zwykle aż do końca pierwszego półrocza po narodzeniu, dopiero po tym czasie niezbędne jest dostarczanie żelaza z pożywieniem. W trakcie ciąży zapotrzebowanie na żelazo mocno wzrasta z 18 do 27 miligramów na dobę1, a związane jest to z pokryciem potrzeb tkanek płodu, łożyska raz zwiększającej się masy hemoglobiny, dzieje się to zwłaszcza w II i III trymestrze ciąży. Natomiast w okresie karmienia, do czasu powrócenia miesiączki, największe straty tego pierwiastka wiążą się z produkcją mleka.

       Warto w trakcie planowania ciąży lub jej pierwszym trymestrze monitorować poziomy żelaza, a robimy to poprzez wykonanie trzech badań: żelaza, ferrytyny oraz morfologii. Na podstawie tych trzech parametrów jesteśmy w stanie dokładnie określić rzeczywisty poziom żelaza w organizmie.  Jeśli badania te wykażą anemię z niedoboru żelaza, to u takiej ciężarnej wzrasta ryzyko przedwczesnego porodu i poczęcia dziecka z niską urodzeniową masą ciała.

 

Czy muszę spożywać mięso, aby zapobiec rozwojowi anemii z niedoboru mięsa?

       W literaturze można znaleźć sporo informacji o tym, iż żelazo hemowe (to pochodzące z czerwonego mięsa) wchłania się w dużo większym stopniu, aniżeli to które znajdziemy w roślinach (tzw. żelazo niehemowe). Jednakowoż głębsza analiza artykułów naukowych przeprowadzona przez naukowców wykazała, iż podczas badań prowadzonych nad biodostępnością żelaza zbyt mocno skupiano się na czynnikach blokujących wchłanianie i tych które to wchłanianie wzmacniają – a te, jak się okazało są tutaj dużo mniej istotne. Z tego powodu poziom biodostępności żelaza pochodzącego z pokarmów roślinnych jest mocno niedoszacowany. Ponadto nawet u osób spożywających mięso, większość żelaza pochodzi ze źródeł roślinnych, a zaledwie 20% pochodzi z mięsa. Ostatecznie, co najistotniejsze, uznano że poziom żelaza w ustroju ma największy wpływ na jego wchłanianie z pokarmów, dużo mniej istotna jest jego forma. Zatem osoby z niskim poziomem żelaza wchłaniają go więcej i wydalają mniej. Zresztą sama ciąża jest stanem, w którym te procesy są dodatkowo wzmocnione2.

 

Jak za pomocą diety bezmięsnej uchronić się przed anemią z niedoboru żelaza?

       Najlepsze roślinne źródła żelaza to: nasiona roślin strączkowych (szczególnie fasola, ciecierzyca i soczewica), natka pietruszki, brukselka i brokuły oraz zielone warzywa liściaste (np. jarmuż, boćwina, liście rzepy), pestki dyni, sezam niełuskany, kakao, komosa ryżowa, orzechy i nasiona (siemię lniane, słonecznik, orzechy piniowe, laskowe, pistacje, migdały, włoskie, makadamia), kasze (szczególnie jaglana i gryczana)3.

      Istnieje kilka prostych sposobów, które pozwolą zwiększyć wchłanialność żelaza z produktów w nie bogatych. Substancjami  i metodami zwiększającymi biodostępność żelaza są przede wszystkim:

  • aminokwasy,
  • cukry (fruktoza, sorbitol),
  • kwas askorbowy (wit C),
  • kwasy organiczne (winowy, jabłkowy),
  • karotenoidy,
  • kwas solny,
  • produkty fermentowane,
  • chleb pieczony na zakwasie,
  • produkty otrzymywane z fermentowanych ziaren soi (np. tempeh)
  • kiełkowanie

      Udowodniono, iż witamina C jest substancją, która w nawet 4-krotnie zwiększa wchłanianie żelaza. Dlatego warto wzbogacić posiłki o wysokiej zawartości żelaza w produkty bogate właśnie w tę witaminę, są to na przykład: papryka, brokuł czy pomarańcz. Dodatkowo należy zwrócić uwagę na fakt, iż wchłanianie żelaza z chleba pieczonego na zakwasie jest dużo bardziej efektywne. Z chleba pieczonego na drożdżach wchłania się zaledwie kilka-kilkanaście procent żelaza. Procesy takie jak moczenie, fermentowanie, zakwaszanie, kiełkowanie wspomagają biodostępność żelaza z produktów4.

Warto również pamiętać, iż herbaty posiadają właściwości silnie blokujące wchłanianie żelaza (nawet w 94%!)5, zatem jeśli cierpisz na anemię z niedoboru żelaza, ogranicz spożycie czarnej herbaty do minimum, nie spożywaj jej w okolicy głównych posiłków (polecane są kawy zbożowe, herbatki owocowe).

Przykładowy jadłospis zapobiegający wystąpieniu anemii z niedoboru żelaza:

1 śniadanie:

Jaglanka z pomarańczą i migdałami

2 śniadanie:

Kanapka z smalcem z fasoli i gruszki

Obiad:

Indyjska potrawka dahl z soczewicy, szpinaku i fasolką szparagową + komosa ryżowa

Podwieczorek:

Brownie z fasoli

Kolacja:

Gryczotto z burakiem i orzechami włoskimi

 

Autorka artykułu:  Dietetyk Justyna Luty

http://www.jlporadnia.pl

 

Bibliografia:

  1. Jarosz M. Normy żywienia dla populacji polskiej. Wyd. IŻŻ. Warszawa 2017
  2. Cook J., Dassenko S., Lynch S. Assessment of the role of nonheme-iron availability in iron balance. Am J Clin Nutr. 1991 Oct;54(4):717-22.
  3. Kunachowicz H., Nadolna I., Przygoda B., Iwanow K. Tabele wartości odżywczej produktów spożywczych i potraw. Wyd. 3, Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2005
  4. Norris J., Messina V. Vegan for Life: Everything You Need to Know to Be Healthy and Fit on a Plant-Based Diet. 2011
  5. Hurrell R., Reddy M., Cook J. Inhibition of non-haem iron absorption in man by polyphenolic-containing beverages. Br J Nutr. 1999 Apr;81(4):289-95.